Έχεις πάει στα Χανιά. Το ερώτημα είναι αν τα έχεις πραγματικά γνωρίσει. Γιατί άλλο να φτάσεις σε μια διάσημη παραλία, να βγάλεις τη φωτογραφία σου και να φύγεις, κι άλλο να μπεις για λίγο στον ρυθμό ενός τόπου. Να γνωρίσεις τους ανθρώπους του, να φας εκεί που τρώνε οι ίδιοι, να περπατήσεις σε ένα χωριό, να ακούσεις μια ιστορία που δεν γράφει κανένας οδηγός.
«Ο εναλλακτικός τουρισμός δεν είναι απλά μια ωραία λέξη». Η φράση ακούστηκε στο Φεστιβάλ Κισσάμου κι αν την απογυμνώσεις από τη γλώσσα των τουριστικών παρουσιάσεων, περιγράφει κάτι αρκετά απλό: το να γνωρίζεις έναν τόπο πέρα από τα σημεία που έχουν ήδη μπει στον χάρτη.
Να αφήσεις για λίγο την παραλία και να πάρεις έναν δρόμο προς την ενδοχώρα. Να μπεις σε ένα χωριό χωρίς να ψάχνεις απαραίτητα το «top 10». Να φας αυτό που μαγειρεύεται εκεί και όχι αυτό που σχεδιάστηκε για να αρέσει σε όλους. Να γνωρίσεις ανθρώπους που ζουν και εργάζονται στην περιοχή.
Με άλλα λόγια, να μην περάσεις απλώς από την Κρήτη.
Η Κρήτη πέρα από την τουριστική βιτρίνα
Η Κρήτη έχει γίνει ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους προορισμούς της Μεσογείου. Και δικαίως. Το πρόβλημα αρχίζει όταν ένας τόσο μεγάλος και σύνθετος τόπος καταλήγει να εκπροσωπείται από μια χούφτα εικόνες.
Μια παραλία. Ένα ηλιοβασίλεμα. Ένα πιάτο. Ένα ξενοδοχείο. Ένα cocktail.
Ο επισκέπτης βλέπει το αποτέλεσμα, όχι πάντα την ιστορία που βρίσκεται από πίσω.
Η Κίσσαμος μπορεί να διεκδικήσει κάτι διαφορετικό. Όχι να ανταγωνιστεί τις διάσημες εικόνες της δυτικής Κρήτης, αλλά να δείξει τι υπάρχει ανάμεσά τους.
Τα χωριά, οι άνθρωποι, η αγροτική ζωή, η τοπική κουζίνα, η φύση, οι παραγωγοί, οι διαδρομές, οι μικρές επιχειρήσεις. Όλα εκείνα που δεν χρειάστηκαν ποτέ ένα Instagram filter για να αποκτήσουν αξία.
Για τον άνδρα που έχει βαρεθεί τις ίδιες διακοπές
Υπάρχει ένας συγκεκριμένος τύπος ταξιδιώτη που αρχίζει να βαριέται τις λίστες.
Δεν τον ενδιαφέρει να τσεκάρει απλώς ένα ακόμη «must». Δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι πήγε κάπου επειδή το είδαν οι followers του. Θέλει να επιστρέψει έχοντας κάτι να διηγηθεί.
Μπορεί να είναι ο εργένης που θα πάρει το αυτοκίνητο και θα χαθεί για μερικές ώρες στους δρόμους της περιοχής. Ο άνδρας που θα ταξιδέψει με δύο φίλους και θα προτιμήσει ένα τραπέζι σε ένα χωριό από ένα ακόμη βράδυ σε ένα πολυσύχναστο τουριστικό spot.
Μπορεί να είναι ο πατέρας που θέλει να δείξει στα παιδιά του κάτι περισσότερο από μια οργανωμένη παραλία.
Ή απλώς ένας άνθρωπος που έχει αρχίσει να αναρωτιέται αν το ταξίδι είναι τελικά η συλλογή από αξιοθέατα ή η επαφή με όσα δεν θα έβλεπε ποτέ αν ακολουθούσε μόνο τις οδηγίες μιας εφαρμογής.
Ένας τόπος αξίζει όσο οι άνθρωποί του
Εδώ βρίσκεται και η πιο σοβαρή συζήτηση. Ο τουρισμός δεν αφορά μόνο εκείνον που έρχεται. Αφορά και εκείνον που μένει.
Για μια περιοχή της ελληνικής περιφέρειας, το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσοι επισκέπτες θα φτάσουν μέσα σε μία σεζόν. Είναι αν η οικονομική δραστηριότητα που δημιουργείται μπορεί να δώσει προοπτική στους ανθρώπους που ζουν εκεί. Και ειδικά στους νέους.
Γιατί ένας νέος άνθρωπος στην Κίσσαμο θα πρέπει να φύγει για την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη ή το εξωτερικό προκειμένου να βρει ενδιαφέρουσα δουλειά; Γιατί η επιστροφή στον τόπο όπου μεγάλωσε να θεωρείται επαγγελματική υποχώρηση και όχι επιλογή;
Δεν υπάρχει μία απάντηση σε αυτό. Υπάρχει, όμως, μια κατεύθυνση.
Όσο ο τουρισμός συνδέεται περισσότερο με την τοπική οικονομία, τόσο περισσότερες δυνατότητες δημιουργούνται για ανθρώπους που μπορούν να εργαστούν γύρω από τη φύση, τον πολιτισμό, τη γαστρονομία, την παραγωγή και τις εμπειρίες ενός τόπου.
Στην Κίσσαμο, η Strata Tours, με τον Στέλιο και τον γιο του Βαγγέλη, δραστηριοποιείται στον εναλλακτικό τουρισμό εδώ και περισσότερα από 25 χρόνια. Είναι μια ιστορία που δείχνει στην πράξη πώς μια δραστηριότητα μπορεί να περάσει από τη μία γενιά στην επόμενη, παραμένοντας συνδεδεμένη με τον τόπο της.
Και αυτή είναι ίσως η ουσία: ο τουρισμός να μην λειτουργεί μόνο ως τρόπος να έρχονται άνθρωποι σε έναν τόπο, αλλά και ως λόγος για να μπορούν οι άνθρωποι του τόπου να παραμένουν εκεί.
Δεν χρειάζεται να εφεύρεις έναν προορισμό
Το ενδιαφέρον με τον εναλλακτικό τουρισμό είναι ότι δεν απαιτεί απαραίτητα μια καινούργια τουριστική ατραξιόν.
Η Κίσσαμος δεν χρειάζεται να κατασκευάσει κάτι για να γίνει ενδιαφέρουσα.
Έχει ήδη τη φύση της. Τα χωριά της. Τη γαστρονομία της. Τους ανθρώπους της. Την παραγωγή της. Τις ιστορίες της. Χρειάζεται έναν διαφορετικό τρόπο να τα αφηγηθεί.
Και εδώ αλλάζει και η έννοια της προβολής.
Για χρόνια, η τουριστική προβολή ενός τόπου βασίστηκε κυρίως στην εικόνα. Σήμερα η εικόνα είναι παντού. Αυτό που δυσκολεύεσαι να αντιγράψεις είναι η εμπειρία.
Μια ιστορία που άκουσες από έναν ντόπιο. Ένα φαγητό που δοκίμασες σε ένα μέρος που δεν θα έβρισκες μόνος σου. Μια διαδρομή που δεν υπήρχε στον οδηγό. Ένα απόγευμα που τελικά αποδείχθηκε πιο ενδιαφέρον από όσα είχες προγραμματίσει. Αυτά είναι που μένουν.
Το ταξίδι δεν τελειώνει όταν γυρίσεις
Ίσως αυτό να είναι και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο ενός διαφορετικού τρόπου ταξιδιού.
Όταν επιστρέφεις από ένα μέρος έχοντας δει μόνο τα γνωστά αξιοθέατα, θυμάσαι κυρίως εικόνες. Όταν έχεις γνωρίσει ανθρώπους, θυμάσαι ιστορίες. Και οι ιστορίες έχουν μεγαλύτερη διάρκεια από τις φωτογραφίες.
Αυτό μπορεί να κάνει και τον ίδιο τον ταξιδιώτη καλύτερο επισκέπτη. Πιο περίεργο, πιο παρατηρητικό, λιγότερο βιαστικό. Δεν πηγαίνει απλώς κάπου για να καταναλώσει μια εμπειρία και να φύγει. Αφήνει χώρο στον τόπο να του αποκαλύψει κάτι.
Για έναν άνδρα που ταξιδεύει μόνος, αυτό μπορεί να είναι η πραγματική ελευθερία ενός ταξιδιού. Για μια παρέα φίλων, μια αφορμή να βγουν από την πεπατημένη. Για μια οικογένεια, ένας διαφορετικός τρόπος να περάσει η εμπειρία του τόπου και στα παιδιά.
Η Κίσσαμος έχει μια ιστορία που αξίζει να ειπωθεί
Η μεγάλη πρόκληση για την Κίσσαμο δεν είναι να γίνει ακόμη ένα viral σημείο της Κρήτης. Είναι να μην περιοριστεί σε αυτό.
Να μπορέσει να πει στον επισκέπτη ότι υπάρχει μια Κρήτη έξω από το προφανές. Μια Κρήτη που δεν βλέπεις από το παράθυρο ενός λεωφορείου και δεν καταλαβαίνεις μέσα από μια δεκάδα φωτογραφίες. Μια Κρήτη που χρειάζεται χρόνο. Και ανθρώπους που ξέρουν τον τόπο τους για να την αποκαλύψουν.
Αυτό είναι το πραγματικό νόημα του εναλλακτικού τουρισμού. Όχι μια ακόμη τάση, ούτε ένα ωραίο hashtag. Είναι ένας τρόπος να αποκτήσει αξία αυτό που ήδη υπάρχει και, μαζί με αυτό, να αποκτήσουν προοπτική οι άνθρωποι που ζουν εκεί.
Γιατί στο τέλος, η καλύτερη τουριστική διαφήμιση ενός τόπου δεν είναι πάντα μια εντυπωσιακή φωτογραφία. Είναι να μπορεί ένας νέος άνθρωπος να σου πει: «Εγώ δουλεύω εδώ. Εδώ μεγάλωσα. Και έχω λόγο να μείνω». Αυτό είναι κάτι που αξίζει πολύ περισσότερο από ένα ακόμη Instagram post.
