Στη φετινή παραγωγή των μεγάλων οίκων υπήρχε μια αλλαγή που εύκολα μπορούσε να περάσει απαρατήρητη. Δεν είχε σχέση με έναν νέο μηχανισμό ή με κάποιο εξωτικό υλικό. Βρισκόταν στα καντράν. Ξαφνικά, έμοιαζαν πιο ήσυχα.
Κάθε χρόνο, μετά τη Watches & Wonders, ακολουθεί η ίδια σχεδόν διαδικασία. Οι συζητήσεις επικεντρώνονται στα πιο περίπλοκα μοντέλα, στις νέες επιπλοκές, στα ρεκόρ λεπτότητας ή στα ρολόγια που θα μπουν στις λίστες αναμονής πριν ακόμη φτάσουν στις βιτρίνες.
Είναι η πιο εύκολη ανάγνωση μιας έκθεσης αυτού του μεγέθους.
Η πιο ενδιαφέρουσα, όμως, αρχίζει όταν απομακρυνθεί ο θόρυβος των παρουσιάσεων.
Τότε παρατηρεί κανείς ότι αρκετοί κατασκευαστές, σχεδόν ταυτόχρονα, πήραν αποφάσεις που δεν μοιάζουν τυχαίες. Καντράν χωρίς ημερομηνία. Λιγότεροι δείκτες. Καθαρότερες επιφάνειες. Αναλογίες που θυμίζουν περισσότερο ρολόγια των δεκαετιών του ’50 και του ’60 παρά τις μεγάλες, επιθετικές κάσες που κυριάρχησαν στις αρχές του αιώνα.
Δεν πρόκειται για επιστροφή στο vintage. Αυτή είναι μια εύκολη ερμηνεία, αλλά όχι ιδιαίτερα ακριβής.
Οι εταιρείες δεν αντιγράφουν το παρελθόν. Ξαναδιαβάζουν ορισμένες από τις αρχές του.
Η δυσκολία της απλότητας
Αρκεί να κοιτάξει κανείς προσεκτικά ένα σύγχρονο time-only μοντέλο. Η κάσα είναι συνήθως πιο λεπτή, όμως οι ανοχές στην κατασκευή είναι αυστηρότερες από ποτέ. Τα καντράν αποκτούν βάθος μέσα από τεχνικές επεξεργασίας που πριν από μερικά χρόνια θα συναντούσε κανείς μόνο σε πολύ ακριβότερες συλλογές. Οι δείκτες κόβονται και γυαλίζονται με ακρίβεια που δύσκολα αποτυπώνεται σε μια φωτογραφία προϊόντος.
Η απλότητα που βλέπει ο αγοραστής είναι αποτέλεσμα περισσότερης δουλειάς, όχι λιγότερης.
Υπάρχει ένας παλιός κανόνας στη βιομηχανική σχεδίαση: όσο λιγότερα στοιχεία διαθέτει ένα αντικείμενο, τόσο δυσκολότερο γίνεται να κρύψεις τα λάθη του. Ένα περίπλοκο καντράν μπορεί να τραβήξει το βλέμμα προς πολλές κατευθύνσεις. Ένα καντράν με δύο δείκτες δεν συγχωρεί τίποτα.
Εκεί φαίνεται αν οι αποστάσεις είναι σωστές.
Αν η στεφάνη έχει το σωστό πάχος.
Αν οι δείκτες φτάνουν ακριβώς εκεί που πρέπει.
Αν η τυπογραφία των ωρών ισορροπεί μέσα στον διαθέσιμο χώρο.
Είναι λεπτομέρειες που δύσκολα περιγράφονται, αλλά γίνονται αμέσως αντιληπτές όταν κάτι δεν λειτουργεί.
Γι’ αυτό και τα καλύτερα time-only ρολόγια δεν είναι ποτέ τόσο απλά όσο δείχνουν.
Όταν το μηχανικό ρολόι αλλάζει ρόλο
Η αλλαγή αυτή δεν περιορίζεται στον σχεδιασμό. Αφορά και τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται σήμερα ένα μηχανικό ρολόι.
Πριν από τριάντα χρόνια, ο χρονογράφος είχε πραγματική χρηστική αξία. Το ίδιο και η δεύτερη ζώνη ώρας για όσους ταξίδευαν συστηματικά ή η ημερομηνία σε μια εποχή όπου δεν υπήρχε μια οθόνη σε κάθε τσέπη. Σήμερα, οι περισσότερες από αυτές τις πληροφορίες υπάρχουν ήδη στο κινητό, στον υπολογιστή ή στο αυτοκίνητο.
Το μηχανικό ρολόι έχει αλλάξει ρόλο.
Δεν αγοράζεται επειδή είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος να διαβάσεις την ώρα. Αυτόν τον ρόλο τον έχει χάσει εδώ και χρόνια.
Αγοράζεται για διαφορετικούς λόγους. Για τη μηχανική του, για την ιστορία ενός οίκου, για την αίσθηση που αφήνει όταν φοριέται καθημερινά. Και, ίσως περισσότερο από όλα, επειδή εξακολουθεί να είναι ένα από τα ελάχιστα προσωπικά αντικείμενα που γερνούν μαζί με τον ιδιοκτήτη τους.
Αυτό αλλάζει και τα κριτήρια με τα οποία αξιολογείται.
Η ερώτηση δεν είναι πλέον «τι άλλο κάνει;».
Η ερώτηση είναι «θα συνεχίσω να θέλω να το φοράω σε δέκα χρόνια;».
Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί συλλέκτες, όσο μεγαλώνει η συλλογή τους, επιστρέφουν στα πιο λιτά κομμάτια. Όχι επειδή κουράστηκαν από τις επιπλοκές, αλλά επειδή ανακαλύπτουν ότι τα ρολόγια που φοριούνται περισσότερο είναι συνήθως εκείνα που δεν απαιτούν καμία εξήγηση.
Ένα λεπτό ρολόι τριών δεικτών δύσκολα θα μονοπωλήσει μια συζήτηση. Αντίθετα, θα προσαρμοστεί σχεδόν σε κάθε περίσταση. Θα φορεθεί με κοστούμι, με τζιν, με λινό πουκάμισο στις διακοπές, χωρίς να δείχνει ποτέ σαν να προσπαθεί να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο.
Κάποτε αυτό θα θεωρούνταν συμβιβασμός. Σήμερα μοιάζει να αποτελεί συνειδητή επιλογή.
Η ωρολογοποιία υπήρξε πάντοτε ένας χώρος όπου η πρόοδος συνδεόταν με την προσθήκη. Περισσότερες λειτουργίες, μεγαλύτερη πολυπλοκότητα, πιο απαιτητικοί μηχανισμοί. Η τρέχουσα περίοδος δείχνει ότι η εξέλιξη μπορεί να ακολουθήσει και την αντίθετη διαδρομή. Όχι αφαιρώντας τη γνώση που έχει αποκτηθεί, αλλά χρησιμοποιώντας τη με μεγαλύτερη αυτοσυγκράτηση.
Ίσως αυτή να είναι η πιο ενδιαφέρουσα εξέλιξη των τελευταίων ετών. Όχι η επιστροφή των time-only ρολογιών, αλλά η επιστροφή της εμπιστοσύνης ότι ένα καλό αντικείμενο δεν χρειάζεται να εξηγεί συνεχώς γιατί είναι καλό.
Αρκεί να το φορέσεις για λίγο.
Οι πιο χαρακτηριστικοί οίκοι που επέστρεψαν στο… απλό
Vacheron Constantin – Παρουσίασε νέες εκδόσεις της σειράς Overseas με πιο καθαρή αισθητική, όπου το καντράν αποκτά πρωταγωνιστικό ρόλο αντί των επιπλοκών. Το GQ μάλιστα τη συμπεριλαμβάνει ανάμεσα στα χαρακτηριστικά παραδείγματα της στροφής προς τα time-only.
Patek Philippe – Η νέα εκδοχή του Golden Ellipse αποτέλεσε ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ένα σχέδιο που βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στις αναλογίες, χωρίς περιττές ενδείξεις.
Omega – Παρουσίασε μοντέλα που αφαιρούν ακόμη και τον δείκτη δευτερολέπτων ή το παράθυρο ημερομηνίας, αφήνοντας το καντράν εξαιρετικά καθαρό. Το GQ αναφέρει την Omega ως έναν από τους οίκους που πρωταγωνίστησαν σε αυτή τη μετατόπιση.
Chopard – Το νέο L.U.C 1860 με μπλε καντράν θεωρήθηκε από αρκετούς συντάκτες μία από τις καλύτερες κυκλοφορίες της έκθεσης. Δεν εντυπωσιάζει με επιπλοκές αλλά με τις αναλογίες, το φινίρισμα και την ποιότητα του καντράν.
Bvlgari – Το νέο Octo Finissimo 37 mm δείχνει ότι η τάση δεν αφορά μόνο τα dress watches. Η μικρότερη διάμετρος και η καθαρή αρχιτεκτονική του καντράν δείχνουν την ίδια φιλοσοφία.
