Ένα φιλί μπορεί να αποκαλύψει πολλά για την οικειότητα δύο ανθρώπων. Όχι όμως με τον τρόπο που υπόσχονται τα viral βίντεο και οι εύκολες θεωρίες περί «γλώσσας του σώματος». Η επιστήμη δείχνει ότι ακόμη και μια τόσο μικρή λεπτομέρεια όσο η κλίση του κεφαλιού αλλάζει ανάλογα με το πλαίσιο. Κι αυτό είναι ίσως πιο ενδιαφέρον από κάθε απλουστευμένη ερμηνεία.
Οι ψυχολόγοι Jennifer R. Sedgewick και Lorin J. Elias εξέτασαν εκατοντάδες φωτογραφίες φιλιών: 161 ρομαντικά φιλιά μεταξύ ζευγαριών και 529 φιλιά γονέων προς τα παιδιά τους. Το αποτέλεσμα ήταν σαφές. Στα ρομαντικά φιλιά εμφανιζόταν συχνότερα δεξιά κλίση του κεφαλιού, ενώ στα φιλιά γονέα-παιδιού η αριστερή κλίση ήταν συχνότερη.
Είναι ένα εύρημα που εύκολα μπορεί να οδηγήσει σε υπεραπλουστεύσεις. Οι ίδιοι οι ερευνητές, όμως, δεν κάνουν κάτι τέτοιο.
Η εξήγηση που προτείνουν είναι προσεκτική: πιθανό ρόλο μπορεί να παίζει το λεγόμενο left-cradling bias, η συχνή τάση των γονέων να κρατούν τα βρέφη στην αριστερή πλευρά του σώματος, σε συνδυασμό με ευρύτερες ασυμμετρίες στη λειτουργία του εγκεφάλου. Πρόκειται για πιθανές ερμηνείες, όχι για οριστικές αποδείξεις.
Με απλά λόγια, η μελέτη δεν λέει ότι «δεξιά σημαίνει έρωτας» και «αριστερά σημαίνει τρυφερότητα». Λέει κάτι πιο ενδιαφέρον: το σώμα μας προσαρμόζει τη συμπεριφορά του ανάλογα με τη σχέση και τη στιγμή.
Πριν από το σήμα, υπάρχει το πλαίσιο
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μάθημα της σύγχρονης έρευνας γύρω από τη μη λεκτική επικοινωνία.
Οι εκφράσεις του προσώπου, το βλέμμα, η στάση του σώματος, ο τόνος της φωνής και το άγγιγμα δεν λειτουργούν σαν μεμονωμένοι κώδικες. Λειτουργούν ως σύνολο.
Ένα φιλί δεν έχει σταθερή «μετάφραση». Αποκτά νόημα από όσα προηγήθηκαν και από όσα ακολουθούν.
Σκέψου τη λέξη «ωραία». Μπορεί να σημαίνει ενθουσιασμό ή ειρωνεία, ανάλογα με τον τόνο. Το ίδιο ισχύει και για τη γλώσσα του σώματος. Η κλίση του κεφαλιού είναι μία μόνο λεπτομέρεια μέσα σε μια πολύ μεγαλύτερη εικόνα.
Γι’ αυτό, αν θέλεις να καταλάβεις τι συμβαίνει πραγματικά σε μια σχέση, έχει περισσότερο νόημα να παρατηρήσεις τη συνολική ατμόσφαιρα: υπάρχει άνεση; αμοιβαιότητα; φυσική οικειότητα; σταθερό ενδιαφέρον;
Το πλαίσιο αλλάζει ακόμη και τον τρόπο που φιλιόμαστε
Η ιδέα ότι η συμπεριφορά εξαρτάται από το πλαίσιο ενισχύθηκε και από μεταγενέστερη έρευνα.
Όταν οι επιστήμονες μελέτησαν πρώτα φιλιά μεταξύ αγνώστων, η γνωστή δεξιά προτίμηση σχεδόν εξαφανίστηκε. Οι συμμετέχοντες έστρεφαν το κεφάλι δεξιά και αριστερά σε σχεδόν ίσα ποσοστά.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η πρώτη μελέτη ήταν λανθασμένη. Αντίθετα, δείχνει ότι η ανθρώπινη συμπεριφορά είναι πιο ευέλικτη απ’ όσο συχνά πιστεύουμε. Η συναισθηματική οικειότητα, η συνήθεια και η κοινωνική περίσταση μπορούν να επηρεάσουν ακόμη και μικρές, σχεδόν αυτόματες κινήσεις.
Και αυτό είναι ίσως πιο ενδιαφέρον από την ίδια την «κατεύθυνση» του φιλιού.
Στην Ελλάδα, το φιλί δεν σημαίνει πάντα το ίδιο
Σε μια μεσογειακή κοινωνία όπως η ελληνική, η σωματική επαφή είναι πιο συνηθισμένη από ό,τι σε αρκετές βόρειες ευρωπαϊκές κουλτούρες.
Φιλιά στο μάγουλο, αγκαλιές μεταξύ φίλων και μικρές χειρονομίες οικειότητας αποτελούν μέρος της καθημερινής κοινωνικής συμπεριφοράς. Αυτό κάνει ακόμη πιο επικίνδυνη την υπερανάλυση ενός μεμονωμένου σήματος.
Ένα φιλί στον χαιρετισμό δεν είναι κρυφό μήνυμα. Μια αγκαλιά δεν σημαίνει απαραίτητα κάτι περισσότερο. Και η κλίση του κεφαλιού, από μόνη της, δεν αποκαλύπτει προθέσεις.
Η ανθρώπινη συμπεριφορά δεν είναι κώδικας Morse.
Τα σημάδια μιας σχέσης φαίνονται αλλού
Αν κάτι σε απασχολεί στη σχέση σου, η κατεύθυνση ενός φιλιού είναι μάλλον το τελευταίο πράγμα που αξίζει να αναλύσεις.
Η έρευνα γύρω από τις μακροχρόνιες σχέσεις έχει εντοπίσει πολύ πιο ουσιαστικά μοτίβα.
Η περιφρόνηση —ο σαρκασμός, η ειρωνεία και η υποτίμηση— θεωρείται από τους ισχυρότερους αρνητικούς δείκτες. Το ίδιο ισχύει για τη συνεχή αμυντικότητα, την αποφυγή κάθε ουσιαστικής συζήτησης και την επαναλαμβανόμενη επίκριση του χαρακτήρα του άλλου.
Αυτά είναι μοτίβα που εμφανίζονται ξανά και ξανά στην καθημερινότητα. Και ακριβώς γι’ αυτό έχουν μεγαλύτερη σημασία από μια αμήχανη στιγμή.
Ένα άβολο φιλί μπορεί να οφείλεται σε κούραση, άγχος ή απλώς σε κακό timing. Η σταθερή απουσία ενδιαφέροντος, όμως, δύσκολα εξηγείται τόσο εύκολα.
Παρατήρηση, όχι παρακολούθηση
Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο να προσέχεις τη σχέση σου και στο να προσπαθείς να αποκωδικοποιήσεις κάθε κίνηση του άλλου.
Αντί να αναρωτιέσαι γιατί γύρισε το κεφάλι λίγο περισσότερο προς τη μία πλευρά, έχει περισσότερο νόημα να κοιτάξεις αν υπάρχει συνέπεια στα βασικά.
Νιώθει άνετα κοντά σου; Ανταποκρίνεται στην τρυφερότητα; Σε ακούει όταν μιλάς; Αναζητά αυθόρμητα την παρουσία και το βλέμμα σου; Παραμένει αυτή η ζεστασιά με τον χρόνο;
Αυτά δεν είναι «τεστ». Είναι η καθημερινή εμπειρία μιας σχέσης.
Και συνήθως είναι πολύ πιο αποκαλυπτικά από οποιαδήποτε θεωρία για τη γλώσσα του σώματος.
Το φιλί είναι μια στιγμή, όχι η ετυμηγορία
Η έρευνα για την κλίση του κεφαλιού στο φιλί είναι κομψή και ενδιαφέρουσα. Μας θυμίζει ότι ακόμη και οι πιο μικρές κινήσεις του σώματος μπορεί να επηρεάζονται από τη σχέση, τη συνήθεια και το κοινωνικό πλαίσιο.
Δεν είναι, όμως, ένας οδηγός για να διαγνώσεις τη σχέση σου.
Η ποιότητα μιας σχέσης φαίνεται στη συνέπεια, στην αμοιβαιότητα, στην άνεση και στην ενσυναίσθηση που χτίζονται με τον χρόνο. Αν αυτά υπάρχουν, ένα φιλί που δεν ήταν «τέλειο» δεν σημαίνει απολύτως τίποτα.
Κι αν αυτά λείπουν, καμία ιδανική κλίση του κεφαλιού δεν μπορεί να τα αντικαταστήσει.
Στις σχέσεις, όπως και στη ζωή, οι μικρές λεπτομέρειες έχουν ενδιαφέρον. Αλλά σπάνια λένε την αλήθεια από μόνες τους. Για να καταλάβεις τι συμβαίνει, δεν αρκεί να κοιτάξεις το καρέ. Πρέπει να δεις ολόκληρη την ταινία.
