Υπάρχει ένα βουβό κενό στις ζωές πολλών ανδρών σήμερα – όχι μόνο η έλλειψη συντρόφου ή οικογενειακής στήριξης, αλλά η απουσία αληθινής, καθημερινής φιλίας.
Η εικόνα του «καλού φίλου» που μοιράζεται ανέκδοτα στο μπαρ, που σε παίρνει τηλέφωνο όταν είσαι πεσμένος, που μοιράζεται τα μικρά μυστικά της ζωής, μοιάζει να φθίνει.
Γιατί; Η απάντηση είναι πολυεπίπεδη, συνδυάζει πολιτιστικές προσδοκίες, αλλαγές στην εργασία και την τεχνολογία, φόβο για την ευαλωτότητα και πρακτικά εμπόδια που συσσωρεύονται με τα χρόνια.
Καταρχάς, η κοινωνική εκπαίδευση των αγοριών δεν ενθαρρύνει την εγγύτητα.
Από μικρά, πολλά αγόρια μαθαίνουν να τα «βγάζουν πέρα» μόνα τους, να μην δείχνουν αδυναμία, να μην κουβαλούν τα συναισθήματά τους στους άλλους. Αυτό το πρότυπο της «ανδρικής αυτονομίας» δεν είναι απλώς ξεπερασμένο στερεότυπο – έχει ενσωματωθεί σε συμπεριφορές που καθορίζουν το πώς οι άνδρες συνδέονται ως ενήλικες.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η φιλία παραμένει στην επιφάνεια, δηλαδή χαλαρές συναναστροφές, κοινές δραστηριότητες χωρίς βαθύτερη συναισθηματική ανταλλαγή.
Η εργασία και ο χρόνος παίζουν σημαντικό ρόλο. Οι σύγχρονες απαιτήσεις στην εργασία, η οικονομική πίεση και οι πολυάριθμες υποχρεώσεις μειώνουν δραματικά τον ελεύθερο χρόνο.
Οι άνδρες που μεγαλώνουν έχουν οικογένειες, δουλειές και μια κουλτούρα που τους λέει πως ο χρόνος για φιλικά ραντεβού είναι «πολυτέλεια».
Ακόμα κι όταν υπάρχει χρόνος, εκείνος συχνά μετατρέπεται σε αλληλεπίδραση με την τεχνολογία – meeting, social media, ενημέρωση – που αντικαθιστά τον ποιοτικό, πρόσωπο με πρόσωπο χρόνο.
Η τεχνολογία, παρότι συνδέει, έχει επίσης αποξενώσει. Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης δημιουργούν την ψευδαίσθηση συντροφικότητας: likes, σχόλια και σύντομα μηνύματα δίνουν την αίσθηση ότι «είμαστε ενήμεροι» για τη ζωή του άλλου, χωρίς όμως την ουσία της παρουσίας.
Η ψηφιακή επικοινωνία δεν αντικαθιστά την τυχαία συνάντηση στην καφετέρια, το χέρι στον ώμο σε μια δύσκολη στιγμή, το μακρόσυρτο τηλέφωνο που ξεκινάει με «πώς είσαι στ` αλήθεια;». Η επιφάνεια συχνά κερδίζει την ουσία.
Υπάρχει επίσης ο φόβος της ευαλωτότητας και της κρίσης. Να ανοίξεις την ψυχή σου, να μιλήσεις για την αποτυχία, το άγχος, την κατάθλιψη είναι ακόμα για πολλούς άνδρες πράξη ριψοκίνδυνη.
Η κοινωνία συχνά στιγματίζει τους άνδρες που εκφράζουν αδυναμία και το ίδιο κάνουν και πολλές φιλικές ομάδες: μικρές στιγμές χιούμορ ή ανταγωνισμού λειτουργούν ως δοκιμασία «αρρενωπότητας».
Έτσι, οι πραγματικές συζητήσεις που θα έφτιαχναν βαθύτερες φιλίες αποφεύγονται και οι σχέσεις παραμένουν επιδερμικές.
Οι μετακινήσεις και η κινητικότητα της σύγχρονης ζωής επίσης φθείρουν φιλίες. Οι άνθρωποι μετακομίζουν για δουλειά, αλλάζουν πόλεις, αφήνουν πίσω φίλους και συνήθειες.
Οι παλιές φιλίες χρειάζονται προσοχή και χρόνο για να επιβιώσουν. Χωρίς συνεχή επένδυση, μαραζώνουν.
Επιπλέον, η μετάβαση από το όργανο συλλογικότητας στη μοναδική οργάνωση των οικογενειακών υποχρεώσεων σημαίνει πως οι άνδρες που γίνονται πατέρες ή φροντιστές μπορεί να νιώθουν πως δεν έχουν κοινό έδαφος με τους παλιούς τους φίλους.
Το ζήτημα έχει και υγειονομικές συνέπειες. Η έλλειψη στενών φίλων συνδέεται με μεγαλύτερη μοναξιά, κατάθλιψη και ακόμα με φυσικά προβλήματα υγείας.
Για πολλούς άνδρες το κοινωνικό δίκτυο λειτουργεί ως δίχτυ ασφάλειας. Όταν απουσιάζει, φάκελοι κρίσης συσσωρεύονται χωρίς να ανοίξουν ποτέ.
Η σιωπή εδώ δεν είναι απλώς συναισθηματική δυσφορία, αλλά ένας παράγοντας κινδύνου.
Κι όμως, υπάρχουν ελπιδοφόρα σημάδια και τρόποι διόρθωσης. Φιλικές ομάδες που βασίζονται σε κοινά ενδιαφέροντα (αθλητισμός, χόμπι, εθελοντισμός) μπορούν να γίνουν πύλες για βαθύτερη σύνδεση, αν επιτρέψουν και το προσωπικό άνοιγμα.
Ο διάλογος για την ψυχική υγεία ασκεί σταδιακά πίεση στα στερεότυπα. Όλο και περισσότεροι άνδρες μιλούν για ψυχολόγους, ομάδες υποστήριξης και για την ανάγκη πραγματικής φιλίας. Αυτό που χρειάζεται είναι η πολιτιστική αλλαγή που θα αναγνωρίσει πως η ευαλωτότητα δεν είναι αδυναμία αλλά προϋπόθεση δυνατών σχέσεων.
Μικρές πράξεις έχουν μεγάλη αξία: ένα σταθερό ραντεβού καφέ, ένα τηλεφώνημα που ρωτάει «πώς είσαι στ’ αλήθεια;», η πρόσκληση για κοινή δραστηριότητα χωρίς το βάρος της εντυπωσιακής παρουσίας.
Σημασία έχει να ξαναμαθευτεί η τέχνη της συνέχειας-να μην αφήνουμε τις φιλίες να επιπλέουν χωρίς φροντίδα.
Οι άνδρες δεν χρειάζονται «πολλούς» φίλους για να νιώσουν γεμάτοι. Χρειάζονται λίγους, πραγματικούς, που θα τους θυμίζουν πως δεν είναι μόνοι.
Η απώλεια των φιλικών δεσμών δεν είναι μοίρα. Είναι αποτέλεσμα κοινωνικών επιλογών και προτύπων που μπορούμε να αλλάξουμε.
Αν οι άνδρες μάθουν να μοιράζονται, να ζητούν βοήθεια και να επενδύουν χρόνο σε σχέσεις, τότε η εικόνα του «άνδρα χωρίς φίλους» μπορεί να ανατραπεί.
Η φιλία χρειάζεται θάρρος και ίσως αυτός ο ίδιος θάρρος να ζητήσουμε πρώτοι έναν φίλο για ένα απλό, αλλά αποφασιστικό «είσαι καλά;».
