Ο Μάρκος Αυρήλιος, ο Σενέκας και ο Επίκτητος επιστρέφουν στη σύγχρονη συζήτηση για έναν πολύ πρακτικό λόγο: μιλούν για την απόρριψη, την πίεση, την αποτυχία και την αβεβαιότητα χωρίς να υπόσχονται εύκολες λύσεις. Ο σύγχρονος στωικισμός κρατά από αυτή τη φιλοσοφία ένα βασικό μάθημα. Να επενδύεις την προσοχή σου εκεί όπου έχεις πραγματικά λόγο.

Ο Μάρκος Αυρήλιος δεν έγραψε τα Εις Εαυτόν για να δημιουργήσει ένα εγχειρίδιο προσωπικής ανάπτυξης. Τα έγραψε για τον εαυτό του, σε μια περίοδο κατά την οποία έπρεπε να διαχειρίζεται πολέμους, πολιτικές συγκρούσεις, απώλειες και την πίεση της εξουσίας.

Σχεδόν 2.000 χρόνια αργότερα, οι σκέψεις του έχουν επιστρέψει στη σύγχρονη κουλτούρα μέσα από το λεγόμενο Modern Stoicism.

Η αναβίωση του στωικισμού είναι πλέον εμφανής σε βιβλία, podcasts, online κοινότητες και εφαρμογές. Δεν πρόκειται μόνο για μια ακαδημαϊκή επιστροφή στην αρχαία φιλοσοφία.

Ο στωικισμός έχει περάσει στην καθημερινή συζήτηση γύρω από την εργασία, την αυτοπειθαρχία, τις σχέσεις και τη διαχείριση της πίεσης.

Η κεντρική ιδέα είναι απλή: άλλα πράγματα εξαρτώνται από εμάς και άλλα όχι.

Την απόφαση που θα πάρει ένας εργοδότης δεν την ελέγχουμε. Την προετοιμασία μας για μια συνέντευξη, ναι. Δεν ελέγχουμε αν κάποιος θα μας απορρίψει.

Ελέγχουμε τον τρόπο με τον οποίο θα διαχειριστούμε την απόρριψη. Δεν γνωρίζουμε αν ένα επαγγελματικό σχέδιο θα πετύχει. Μπορούμε όμως να ελέγξουμε τη δουλειά που θα βάλουμε σε αυτό.

Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην εποχή του burnout. Όταν η εργασία γεμίζει με deadlines, απαιτήσεις και διαρκή διαθεσιμότητα, είναι εύκολο να προσπαθείς να διαχειριστείς ταυτόχρονα και όσα βρίσκονται έξω από τις αρμοδιότητές σου. Ο στωικισμός λειτουργεί εδώ περισσότερο ως πειθαρχία της προσοχής: τι χρειάζεται πραγματικά τη δική μου ενέργεια και τι όχι;

Στον Επίκτητο, αυτή η διάκριση είναι ακόμη πιο καθαρή. Η κρίση, η επιλογή και η στάση μας ανήκουν σε εμάς. Η φήμη, η περιουσία, η γνώμη των άλλων και πολλά από τα αποτελέσματα των πράξεών μας όχι. Η διάκριση αυτή δεν εξαφανίζει τα προβλήματα. Περιορίζει όμως τη σύγχυση γύρω από αυτά.

Το ίδιο ισχύει και για την απόρριψη. Ο στωικός διαχωρισμός ανάμεσα στο γεγονός και στην ερμηνεία του είναι ιδιαίτερα χρήσιμος. Το «δεν πήρα τη δουλειά» είναι γεγονός. Το «δεν αξίζω» είναι συμπέρασμα. Το πρώτο χρειάζεται διαχείριση· το δεύτερο χρειάζεται αμφισβήτηση.

Κάπου εδώ βρίσκεται και μία από τις μεγαλύτερες παρεξηγήσεις του σύγχρονου στωικισμού. Το να είσαι στωικός δεν σημαίνει να μην αισθάνεσαι. Ούτε σημαίνει να αντιμετωπίζεις κάθε δυσκολία με ένα αδιάφορο «δεν με νοιάζει». Η στωική φιλοσοφία ασχολείται ακριβώς με το πώς σχηματίζονται οι κρίσεις μας και πώς αυτές επηρεάζουν τη συμπεριφορά μας. Ο στόχος δεν είναι να εξαφανιστεί το συναίσθημα, αλλά να μη μετατρέπεται αυτόματα σε απόφαση.

Αυτό εξηγεί και γιατί οι τρεις πιο γνωστές μορφές του στωικισμού παραμένουν τόσο επίκαιρες. Ο Επίκτητος μιλά για τον έλεγχο και την προσωπική ευθύνη. Ο Σενέκας γράφει για τον χρόνο, τον πλούτο, τον θυμό και την ανθρώπινη ματαιοδοξία. Ο Μάρκος Αυρήλιος γράφει μέσα από τη θέση ενός ανθρώπου που έχει τεράστια δύναμη αλλά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ασθένεια, θάνατο, συγκρούσεις και απρόβλεπτα γεγονότα.

Και υπάρχει ένας ακόμη λόγος για τον οποίο ο στωικισμός μοιάζει επίκαιρος: δεν υπόσχεται βεβαιότητα. Δεν προσπαθεί να πείσει ότι μπορούμε να προβλέψουμε τι θα συμβεί. Αντίθετα, ξεκινά από την παραδοχή ότι πολλά πράγματα θα πάνε διαφορετικά από ό,τι σχεδιάσαμε.

Σε αυτό διαφέρει από αρκετή σύγχρονη κουλτούρα αυτοβελτίωσης, η οποία συχνά παρουσιάζει τη ζωή σαν ένα πρόβλημα που μπορεί να λυθεί με το σωστό σύστημα, τη σωστή συνήθεια ή την αρκετή πειθαρχία. Οι στωικοί είναι λιγότερο αισιόδοξοι. Μπορείς να κάνεις το σωστό και παρ’ όλα αυτά να χάσεις. Μπορείς να προετοιμαστείς και παρ’ όλα αυτά να αποτύχεις. Μπορείς να φερθείς σωστά και κάποιος άλλος να σε αδικήσει.

Αυτό δεν ακυρώνει την προσπάθεια. Απλώς ξεχωρίζει την προσπάθεια από το αποτέλεσμα.

Ο Μάρκος Αυρήλιος δεν έχει ιδιαίτερη χρησιμότητα επειδή έζησε πριν από δύο χιλιετίες. Έχει επειδή το βασικό πρόβλημα που περιγράφει παραμένει ίδιο: πώς να λειτουργείς όταν δεν μπορείς να ελέγξεις τις συνθήκες γύρω σου.

Ο σύγχρονος στωικισμός δεν χρειάζεται να μετατραπεί σε lifestyle ή σε ακόμη μία σχολή αυτοβελτίωσης. Η αξία του βρίσκεται σε κάτι πολύ πιο συγκεκριμένο: να αναγνωρίζεις πού έχεις πραγματική επιρροή και να μην καταναλώνεσαι για όσα αποφασίζονται ερήμην σου.

Για την αγορά του βιβλίου πατήστε εδώ