Ο Βραζιλιάνος μέσος έγινε απρόσμενος πρωταγωνιστής στον κόσμο του βιβλίου, όταν η παρουσίασή του για τον «Θάνατο του Ιβάν Ιλίτς» εκτόξευσε τις πωλήσεις του κλασικού έργου. Η ιστορία πίσω από το viral φαινόμενο έχει ενδιαφέρον και έξω από το γήπεδο.
Ο Γκουστάβο Σκάρπα έχει κατακτήσει τίτλους με την Παλμέιρας, έχει αγωνιστεί στην Premier League και έχει περάσει από τον Ολυμπιακό. Τον Σεπτέμβριο του 2026, όμως, το όνομά του βρέθηκε στην επικαιρότητα για κάτι εντελώς διαφορετικό: μια βιβλιοπαρουσίαση στο YouTube βοήθησε τον «Θάνατο του Ιβάν Ιλίτς» του Λέοντος Τολστόι να φτάσει στην πρώτη θέση των πωλήσεων της Amazon στη Βραζιλία.
Για τον 32χρονο μέσο της Ατλέτικο Μινέιρο, η λογοτεχνία δεν είναι μια καινούργια ανακάλυψη ούτε ένα χόμπι που προέκυψε από την ανάγκη για περισσότερη προβολή. Διαβάζει εδώ και χρόνια και μοιράζεται τις εντυπώσεις του με το κοινό του. Αυτή τη φορά, όμως, η απήχηση ήταν τέτοια ώστε ένα ρωσικό έργο του 19ου αιώνα να βρεθεί στο επίκεντρο μιας συζήτησης που ξεπέρασε κατά πολύ το ποδοσφαιρικό κοινό.
Από τον Ολυμπιακό στα βιβλία του Τολστόι
Γεννημένος στις 5 Ιανουαρίου 1994, ο Σκάρπα αναδείχθηκε κορυφαίος παίκτης του βραζιλιάνικου πρωταθλήματος το 2022 με την Παλμέιρας, πριν μετακινηθεί στη Νότιγχαμ Φόρεστ. Τον Αύγουστο του 2023 ήρθε ως δανεικός στον Ολυμπιακό. Η παρουσία του στην Ελλάδα ήταν σύντομη και δεν άφησε ιδιαίτερο αγωνιστικό αποτύπωμα. Στη συνέχεια επέστρεψε στη Βραζιλία και από τον Ιανουάριο του 2024 αγωνίζεται στην Ατλέτικο Μινέιρο.
Η σχέση του με τα βιβλία είχε αρχίσει αρκετά νωρίτερα. Το 2018 ξεκίνησε να μοιράζεται τις αναγνωστικές του επιλογές στα social media, ενώ το επόμενο διάστημα η λογοτεχνία έγινε σταθερό κομμάτι της καθημερινότητάς του. Καθοριστική υπήρξε η γνωριμία του, όταν αγωνιζόταν στην Παλμέιρας, με έναν συνεργάτη της ομάδας που του πρότεινε βιβλία και συζητούσε μαζί του για όσα διάβαζε.
Από εκεί ξεκίνησε μια διαδρομή που τον έφερε σε επαφή με συγγραφείς όπως ο Φραντς Κάφκα, ο Φιόντορ Ντοστογιέφσκι και ο Βίκτορ Ουγκό. Αρχικά δημοσίευε σύντομα σχόλια στο Instagram. Πρόσφατα πέρασε σε μεγαλύτερες παρουσιάσεις στο YouTube, δίνοντας περισσότερο χώρο στις προσωπικές του αναγνώσεις και στις ιδέες που ξεχωρίζει από κάθε έργο.
Η παρουσίασή του για τον «Θάνατο του Ιβάν Ιλίτς», που δημοσιεύτηκε στις αρχές Σεπτεμβρίου, συγκέντρωσε εκατοντάδες χιλιάδες προβολές. Το βιβλίο ανέβηκε στην κορυφή των πωλήσεων της Amazon Brasil, ενώ αυξήθηκε αισθητά και το ενδιαφέρον για τον τίτλο στις διαδικτυακές αναζητήσεις.
Γιατί ο «Θάνατος του Ιβάν Ιλίτς» παραμένει επίκαιρος
Ο Τολστόι έγραψε τη νουβέλα το 1886. Κεντρικός ήρωας είναι ο Ιβάν Ιλίτς, ένας δικαστικός που έχει ακολουθήσει μια κοινωνικά αποδεκτή πορεία: επαγγελματική ανέλιξη, οικονομική άνεση, κοινωνική θέση. Όταν αρρωσταίνει σοβαρά, αρχίζει να εξετάζει τη ζωή του και να αναρωτιέται αν όσα θεωρούσε επιτυχία είχαν πράγματι αξία.
Το βιβλίο δεν προσφέρει εύκολες απαντήσεις ούτε λειτουργεί ως εγχειρίδιο αυτοβελτίωσης. Αντίθετα, εξετάζει τη δυσκολία να αναγνωρίσουμε τα λάθη μας, την ανάγκη κοινωνικής αποδοχής και την απόσταση ανάμεσα στη ζωή που δείχνουμε στους άλλους και σε εκείνη που πραγματικά βιώνουμε.
Αυτή είναι και η δύναμή του. Ο Ιβάν Ιλίτς δεν παρουσιάζεται ως ένας άνθρωπος που απέτυχε με τους συνηθισμένους όρους. Έχει πετύχει σχεδόν όλα όσα του έμαθαν να επιδιώκει. Η κρίση έρχεται όταν αναγκάζεται να αναρωτηθεί αν είχε επιλέξει ο ίδιος αυτή την πορεία.
Ο Σκάρπα μίλησε μέσα από τη δική του οπτική για τα ερωτήματα που θέτει το έργο σχετικά με τη ζωή, τον θάνατο και την προσκόλληση στην κοινωνική θέση και στα υλικά αγαθά. Δεν χρειάζεται να συμφωνήσει κανείς με κάθε ερμηνεία του για να αναγνωρίσει την αξία της πρωτοβουλίας: ένας επαγγελματίας ποδοσφαιριστής έφερε ένα απαιτητικό λογοτεχνικό έργο μπροστά σε ένα κοινό που ενδεχομένως δεν θα το αναζητούσε από μόνο του.
Τι αποκαλύπτει η ιστορία για τον σύγχρονο άνδρα
Η έκπληξη που προκάλεσε η επιτυχία του Σκάρπα λέει κάτι και για τις προσδοκίες που συνοδεύουν τους επαγγελματίες αθλητές. Από έναν ποδοσφαιριστή περιμένουμε επιδόσεις, δηλώσεις μετά τους αγώνες και σχόλια για την ομάδα του. Η ενασχόληση με τη λογοτεχνία αντιμετωπίζεται συχνά ως μια απρόσμενη πλευρά του χαρακτήρα του, σχεδόν σαν να πρόκειται για δύο ασύμβατους κόσμους.
Ο διαχωρισμός αυτός δεν περιορίζεται στον αθλητισμό. Η εικόνα του άνδρα που πρέπει να είναι διαρκώς ανταγωνιστικός, πρακτικός και προσανατολισμένος στο αποτέλεσμα αφήνει συχνά λίγο χώρο για δραστηριότητες που δεν συνδέονται άμεσα με την εργασία, τη φυσική κατάσταση ή την επαγγελματική εξέλιξη.
Ο Σκάρπα δεν χρειάζεται να παρουσιαστεί ως πρότυπο διανοούμενου για να έχει ενδιαφέρον η ιστορία του. Δεν είναι απαραίτητο να διαβάζει κανείς Τολστόι για να θεωρείται καλλιεργημένος, ούτε η λογοτεχνία αποτελεί τη μοναδική διαδρομή προς την πνευματική καλλιέργεια. Αυτό που αξίζει να κρατήσει κανείς είναι η απουσία ενός τέτοιου διαχωρισμού στην πράξη: ένας αθλητής υψηλού επιπέδου μπορεί να ενδιαφέρεται εξίσου για την απόδοσή του και για τις ιδέες που συναντά στις σελίδες ενός βιβλίου.
Και υπάρχει μια ακόμη διάσταση. Σε μια περίοδο κατά την οποία η δημόσια παρουσία πολλών αθλητών συνδέεται στενά με εμπορικές συνεργασίες και στοιχηματικές προωθήσεις, ο Σκάρπα έχει επιλέξει να αξιοποιήσει μέρος της απήχησής του για να μιλήσει για όσα διαβάζει. Ο ίδιος έχει τονίσει τη σημασία της υπεύθυνης χρήσης της επιρροής που διαθέτει ένας επαγγελματίας ποδοσφαιριστής.
Πέντε βιβλία για να συνεχίσεις την ανάγνωση
Η παρακάτω επιλογή δεν αποτελεί λίστα προσωπικών προτάσεων του Σκάρπα. Είναι πέντε κλασικά έργα που αξίζουν μια θέση στη βιβλιοθήκη ενός αναγνώστη που θέλει να κινηθεί από τον Τολστόι προς διαφορετικές λογοτεχνικές και φιλοσοφικές κατευθύνσεις.
1. «Ο θάνατος του Ιβάν Ιλίτς» – Λέων Τολστόι
Η αφετηρία της συζήτησης. Μια σύντομη, πυκνή νουβέλα για έναν άνθρωπο που αναγκάζεται να επανεξετάσει τη ζωή του όταν οι βεβαιότητές του καταρρέουν. Ο Τολστόι θέτει ένα ερώτημα που παραμένει δύσκολο: πόσο από όσα κυνηγάμε τα έχουμε πραγματικά επιλέξει και πόσο προκύπτει από την ανάγκη να ανταποκριθούμε στις προσδοκίες των άλλων;
2. «Τα εις εαυτόν» – Μάρκος Αυρήλιος
Οι προσωπικοί στοχασμοί του Ρωμαίου αυτοκράτορα αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα κείμενα της στωικής φιλοσοφίας. Δεν πρόκειται για σύγχρονο εγχειρίδιο παραγωγικότητας, αλλά για μια άσκηση αυτοπαρατήρησης γύρω από την ευθύνη, την αυτοκυριαρχία και τη διάκριση ανάμεσα σε όσα μπορούμε να ελέγξουμε και σε όσα όχι.
3. «1984» – Τζορτζ Όργουελ
Η δυστοπία του Όργουελ εξετάζει πώς η εξουσία μπορεί να διαμορφώσει τη γλώσσα, τη μνήμη και την αντίληψη της πραγματικότητας. Παραμένει ένα βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί για τον τρόπο με τον οποίο συνδέει την ελευθερία της σκέψης με την ικανότητα να αμφισβητούμε όσα παρουσιάζονται ως αυτονόητα.
4. «Έγκλημα και τιμωρία» – Φιόντορ Ντοστογιέφσκι
Ο Ρασκόλνικοφ, ένας νεαρός φοιτητής που διαπράττει έναν φόνο, προσπαθεί να διαχειριστεί τις συνέπειες της πράξης του. Ο Ντοστογιέφσκι εξερευνά την ενοχή, την ηθική ευθύνη και την απόσταση ανάμεσα στις ιδέες που κατασκευάζουμε για τον εαυτό μας και στις πράξεις μας. Είναι ένα απαιτητικό μυθιστόρημα, αλλά από εκείνα που συνεχίζουν να απασχολούν τον αναγνώστη πολύ μετά την τελευταία σελίδα.
5. «Όταν σκοτώνουν τα κοτσύφια» – Χάρπερ Λι
Μέσα από την ιστορία της μικρής Σκάουτ και του πατέρα της, του δικηγόρου Άτικους Φιντς, η Χάρπερ Λι εξετάζει τον ρατσισμό, την κοινωνική προκατάληψη και το θάρρος να υπερασπίζεσαι αυτό που θεωρείς δίκαιο. Ένα μυθιστόρημα για την ηθική κρίση και το κόστος της όταν συγκρούεται με τις αντιλήψεις της κοινωνίας.
Όταν το ποδόσφαιρο γίνεται αφορμή για διάβασμα
Η επιτυχία του Σκάρπα δεν περιορίστηκε στις πωλήσεις του Τολστόι. Η δραστηριότητά του ενέπνευσε τη δημιουργία της Galeitura, μιας λέσχης βιβλίου που ξεκίνησαν φίλαθλοι της Ατλέτικο Μινέιρο. Η πρωτοβουλία έφερε ανθρώπους που συνδέονται κυρίως μέσα από την ομάδα τους σε μια διαφορετική διαδικασία: να διαβάζουν το ίδιο έργο και να συζητούν τις ερμηνείες τους.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η λογοτεχνία δεν χρησιμοποιείται ως αφορμή για να απομακρυνθούν οι φίλαθλοι από το ποδόσφαιρο, αλλά για να επεκτείνουν τη συζήτηση πέρα από αυτό. Ο Σκάρπα έχει μοιραστεί βιβλία με συμπαίκτες του, ενώ η ανταπόκριση στην πρωτοβουλία έχει ενισχύσει το ενδιαφέρον για αντίστοιχες λέσχες ανάμεσα σε φιλάθλους άλλων ομάδων.
Η επίδραση αυτή απέκτησε και θεσμική αναγνώριση. Ο Σκάρπα προσκλήθηκε να παρουσιάσει μία από τις κατηγορίες του βραζιλιάνικου λογοτεχνικού βραβείου Jabuti, με την τελετή να έχει προγραμματιστεί για τις 27 Οκτωβρίου 2026. Η πρόσκληση συνδέεται με την απήχηση που απέκτησαν οι βιβλιοπαρουσιάσεις του και με τη συζήτηση γύρω από την προώθηση της ανάγνωσης μέσω των ψηφιακών μέσων.
Δεν χρειάζεται να αποδοθεί στη συγκεκριμένη ιστορία μεγαλύτερη σημασία από όση έχει. Ένα viral βίντεο δεν αλλάζει από μόνο του τις αναγνωστικές συνήθειες μιας χώρας. Μπορεί, όμως, να κάνει ένα βιβλίο ορατό σε ανθρώπους που δεν είχαν σκεφτεί να το διαβάσουν και να δημιουργήσει μια κοινότητα γύρω από αυτό.
Για τον Σκάρπα, το ποδόσφαιρο παραμένει η δουλειά του. Τα βιβλία είναι ένα κομμάτι της ζωής του που αποφάσισε να μοιραστεί δημόσια. Το γεγονός ότι αυτή η πλευρά του κέρδισε τόσο μεγάλη προσοχή δείχνει πως το ενδιαφέρον του κοινού δεν σταματά απαραίτητα σε όσα συμβαίνουν μέσα στις τέσσερις γραμμές του γηπέδου.
