Η νόσος Αλτσχάιμερ συνδέεται συνήθως με την τρίτη ηλικία. Ωστόσο, σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστεί πολύ νωρίτερα. Δες ποια συμπτώματα δεν πρέπει να αγνοήσεις και πότε αξίζει να απευθυνθείς σε ειδικό.

Οι περισσότεροι άνδρες γύρω στα 40 ή τα 50 δύσκολα θα συνδέσουν τα συχνά κενά μνήμης, τη δυσκολία συγκέντρωσης ή τα λάθη στην καθημερινότητα με κάτι περισσότερο από το άγχος και την εξάντληση. Και στις περισσότερες περιπτώσεις, πράγματι αυτή είναι η εξήγηση.

Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις όπου τα συμπτώματα αξίζουν περαιτέρω διερεύνηση.

Η νόσος Αλτσχάιμερ είναι η συχνότερη μορφή άνοιας και προκαλεί προοδευτική έκπτωση της μνήμης, της σκέψης και της ικανότητας λήψης αποφάσεων. Αν και εμφανίζεται κυρίως μετά τα 65, υπάρχει και η λεγόμενη πρώιμη έναρξη, με τα πρώτα συμπτώματα να εκδηλώνονται μεταξύ 40 και 60 ετών. Πρόκειται για ένα σπάνιο ενδεχόμενο, αλλά ακριβώς γι’ αυτό συχνά περνά απαρατήρητο.

Το σημαντικό είναι πως τα ίδια συμπτώματα μπορεί να σχετίζονται με πολύ συχνότερες και συχνά αντιμετωπίσιμες καταστάσεις, όπως η κατάθλιψη, οι διαταραχές ύπνου, η υπνική άπνοια, προβλήματα του θυρεοειδούς, έλλειψη βιταμίνης Β12 ή παρενέργειες φαρμάκων. Γι’ αυτό η ιατρική αξιολόγηση δεν πρέπει να προκαλεί φόβο· είναι ο μόνος τρόπος να βρεθεί η πραγματική αιτία.

Τα 10 πρώιμα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοήσεις

Η παρακάτω λίστα βασίζεται στα επίσημα προειδοποιητικά σημάδια της Alzheimer’s Association, προσαρμοσμένα στην καθημερινότητα ενός άνδρα στη δεκαετία των 40 και των 50.

1. Η μνήμη αρχίζει να επηρεάζει την καθημερινότητά σου

Άλλο να ξεχάσεις πού άφησες τα κλειδιά και άλλο να ξεχνάς επανειλημμένα πληροφορίες που μόλις έμαθες. Αν χρειάζεται να ρωτάς ξανά τα ίδια πράγματα, να βασίζεσαι συνεχώς σε σημειώσεις ή να μη θυμάσαι πρόσφατες συζητήσεις, αξίζει να το παρακολουθήσεις.

Η φυσιολογική γήρανση μπορεί να δυσκολεύει περιστασιακά την ανάκληση μιας λέξης ή ενός ονόματος. Όταν όμως η πρόσφατη πληροφορία χάνεται συστηματικά και επηρεάζει την καθημερινότητα, χρειάζεται αξιολόγηση.

2. Δυσκολεύεσαι να οργανώσεις ή να ολοκληρώσεις γνώριμες εργασίες

Ένας προϋπολογισμός, ένα Excel, η πληρωμή λογαριασμών ή ο σχεδιασμός ενός project που άλλοτε έβγαιναν σχεδόν αυτόματα, τώρα απαιτούν δυσανάλογη προσπάθεια. Δεν πρόκειται απλώς για έλλειψη διάθεσης, αλλά για δυσκολία να ακολουθήσεις μια διαδικασία που μέχρι πρόσφατα γνώριζες καλά.

Αν η αλλαγή είναι επίμονη και δεν εξηγείται από την κούραση ή τον φόρτο εργασίας, δεν πρέπει να αγνοηθεί.

3. Μπερδεύεσαι σε δραστηριότητες που άλλοτε έκανες μηχανικά

Ξαφνικά δυσκολεύεσαι να ακολουθήσεις μια διαδρομή που κάνεις καθημερινά, να χρησιμοποιήσεις μια εφαρμογή που γνωρίζεις χρόνια ή να χειριστείς μια οικιακή συσκευή που μέχρι χθες χρησιμοποιούσες χωρίς δεύτερη σκέψη.

Η δυσκολία στις νέες τεχνολογίες δεν είναι από μόνη της σύμπτωμα. Αυτό που προβληματίζει είναι η απώλεια ευχέρειας σε εργασίες που ήταν ήδη οικείες.

4. Χάνεις τον προσανατολισμό σου στον χρόνο ή στον χώρο

Ξεχνάς ποια μέρα είναι, μπερδεύεις τις εποχές ή νιώθεις στιγμιαία αποπροσανατολισμένος σε ένα γνώριμο περιβάλλον. Δεν μιλάμε για τη σύγχυση μετά από ένα εξαντλητικό ταξίδι ή μια δύσκολη ημέρα, αλλά για επεισόδια που επαναλαμβάνονται χωρίς προφανή λόγο.

Αν δυσκολεύεσαι να προσανατολιστείς στη γειτονιά σου ή σε μέρη που γνωρίζεις καλά, αξίζει να το συζητήσεις με γιατρό.

5. Αλλάζει ο τρόπος που αντιλαμβάνεσαι τον χώρο γύρω σου

Η εκτίμηση των αποστάσεων γίνεται δυσκολότερη, το παρκάρισμα μοιάζει ξαφνικά πιο απαιτητικό, ενώ μπορεί να δυσκολεύεσαι να διαβάσεις έναν χάρτη ή να αντιληφθείς σωστά τη θέση αντικειμένων γύρω σου.

Εφόσον έχει αποκλειστεί κάποιο πρόβλημα όρασης, τέτοιες αλλαγές δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα στην ηλικία ή στην κούραση.

6. Δυσκολεύεσαι να βρεις τις σωστές λέξεις

Ξεχνάς συστηματικά κοινές λέξεις, διακόπτεις μια πρόταση γιατί δεν μπορείς να συνεχίσεις ή χρησιμοποιείς λάθος όρους χωρίς να το αντιλαμβάνεσαι. Δεν πρόκειται για το περιστασιακό «μου διαφεύγει η λέξη», αλλά για μια αλλαγή που επαναλαμβάνεται και γίνεται αντιληπτή και από τους γύρω σου.

Συχνά, τέτοιες αλλαγές εμφανίζονται πρώτα στον γραπτό λόγο – σε email ή μηνύματα – πριν γίνουν εμφανείς στην καθημερινή συζήτηση.

7. Βάζεις αντικείμενα σε παράξενα σημεία και δεν θυμάσαι πώς έφτασαν εκεί

Όλοι μπορεί να ξεχάσουμε πού αφήσαμε τα κλειδιά μας. Διαφορετικό είναι να βρίσκεις το πορτοφόλι στο ντουλάπι της κουζίνας ή το κινητό στο ψυγείο και να μην μπορείς να ανασυνθέσεις τα βήματά σου για να καταλάβεις πώς βρέθηκαν εκεί.

Αν τέτοια περιστατικά γίνονται συχνά ή συνοδεύονται από υποψίες ότι κάποιος άλλος «μετέφερε» τα αντικείμενα, καλό είναι να αξιολογηθούν.

8. Η κρίση και η λήψη αποφάσεων αλλάζουν

Αρχίζεις να παίρνεις αποφάσεις που δεν ταιριάζουν στον χαρακτήρα σου ή κάνεις λάθη που παλαιότερα θα απέφευγες εύκολα. Αυτό μπορεί να αφορά οικονομικές επιλογές, την προσωπική φροντίδα ή ακόμη και την εκτίμηση κινδύνων στην εργασία.

Συχνά αυτές τις αλλαγές τις παρατηρούν πρώτοι οι άνθρωποι του στενού σου περιβάλλοντος.

9. Απομακρύνεσαι από δραστηριότητες που αγαπούσες

Δεν έχεις πλέον διάθεση να συμμετέχεις σε κοινωνικές εκδηλώσεις, αποφεύγεις ομαδικές δραστηριότητες ή εγκαταλείπεις χόμπι που κάποτε σε ευχαριστούσαν.

Η κοινωνική απόσυρση μπορεί να σχετίζεται και με κατάθλιψη ή επαγγελματική εξουθένωση (burnout). Γι’ αυτό η σωστή διάγνωση είναι απαραίτητη πριν εξαχθούν συμπεράσματα.

10. Αλλάζει η διάθεση ή η προσωπικότητά σου

Γίνεσαι πιο ευερέθιστος, καχύποπτος ή αγχώδης χωρίς προφανή λόγο. Μπορεί να νιώθεις ανασφάλεια ακόμη και σε οικεία περιβάλλοντα ή να αντιδράς διαφορετικά από ό,τι συνήθιζες.

Αν οι άνθρωποι που σε γνωρίζουν καλά επιμένουν ότι «έχεις αλλάξει», αξίζει να ακούσεις την παρατήρησή τους.

Γιατί οι άνδρες καθυστερούν να ζητήσουν βοήθεια

Πολλοί άνδρες αποδίδουν τις αλλαγές στη μνήμη ή στη συγκέντρωση στην πίεση της δουλειάς, στην έλλειψη ύπνου ή στην ηλικία. Και συνήθως έχουν δίκιο. Ωστόσο, όταν τα συμπτώματα επιμένουν ή επιδεινώνονται, η αυτόματη απόδοσή τους στο στρες μπορεί να καθυστερήσει τη διάγνωση μιας αντιμετωπίσιμης κατάστασης ή μιας νόσου που χρειάζεται έγκαιρη παρακολούθηση.

Η επίσκεψη στον γιατρό δεν είναι ένδειξη αδυναμίας. Είναι ο πιο ασφαλής τρόπος να μάθεις τι πραγματικά συμβαίνει.

Πέντε συνήθειες που προστατεύουν τον εγκέφαλο

Καμία συνήθεια δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι κάποιος δεν θα εμφανίσει άνοια. Ωστόσο, σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες επιστημονικές οδηγίες, σημαντικό ποσοστό των περιστατικών θα μπορούσε να καθυστερήσει ή ακόμη και να προληφθεί μέσω της αντιμετώπισης τροποποιήσιμων παραγόντων κινδύνου.

Βάλε την άσκηση στο πρόγραμμα

Η τακτική αερόβια άσκηση και η μυϊκή ενδυνάμωση συμβάλλουν όχι μόνο στην καρδιαγγειακή αλλά και στην εγκεφαλική υγεία. Η συνέπεια είναι σημαντικότερη από την ένταση.

Φρόντισε την καρδιά σου

Υπέρταση, διαβήτης, αυξημένη LDL χοληστερόλη και παχυσαρκία επηρεάζουν και τον εγκέφαλο. Ο τακτικός έλεγχος αυτών των παραγόντων αποτελεί επένδυση και για τη γνωστική υγεία.

Επίλεξε μεσογειακή διατροφή

Η διατροφή πλούσια σε λαχανικά, φρούτα, όσπρια, ψάρια, ελαιόλαδο και ξηρούς καρπούς έχει συνδεθεί με χαμηλότερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης.

Μην υποτιμάς τον ύπνο

Η χρόνια αϋπνία και η υπνική άπνοια συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο γνωστικών διαταραχών. Αν ροχαλίζεις έντονα ή ξυπνάς συνεχώς κουρασμένος, συζήτησέ το με γιατρό.

Κράτησε τον εγκέφαλό σου ενεργό

Οι ουσιαστικές κοινωνικές επαφές, η εκμάθηση νέων δεξιοτήτων, η ανάγνωση, η μουσική, οι ξένες γλώσσες ή ακόμη και ένα νέο χόμπι βοηθούν στη διατήρηση του λεγόμενου «γνωστικού αποθέματος», δηλαδή της ανθεκτικότητας του εγκεφάλου απέναντι στη γήρανση.

Πότε πρέπει να απευθυνθείς σε ειδικό;

Δεν χρειάζεται να εμφανίσεις όλα τα παραπάνω συμπτώματα για να ζητήσεις ιατρική συμβουλή. Αρκεί ένα σύμπτωμα που εμφανίζεται για πρώτη φορά, επιμένει για εβδομάδες ή μήνες και επηρεάζει την καθημερινότητά σου.

Ρώτησε τον εαυτό σου:

  • Το παρατηρώ συχνά ή ήταν ένα μεμονωμένο περιστατικό;
  • Επιμένει με την πάροδο του χρόνου;
  • Επηρεάζει τη δουλειά, την οδήγηση ή τις σχέσεις μου;

Είναι επίσης χρήσιμο να ζητήσεις τη γνώμη ενός ανθρώπου που σε γνωρίζει καλά. Συχνά οι αλλαγές γίνονται αντιληπτές από το οικογενειακό ή επαγγελματικό περιβάλλον πριν τις αναγνωρίσει ο ίδιος ο άνθρωπος.

Στην Ελλάδα λειτουργούν εξειδικευμένα Ιατρεία Μνήμης σε μεγάλα δημόσια νοσοκομεία, καθώς και δομές της Ελληνικής Εταιρείας Alzheimer, όπου μπορούν να γίνουν οι απαραίτητες εξετάσεις και η κατάλληλη αξιολόγηση.

Είναι γεγονός λοιπόν ότι η νόσος Αλτσχάιμερ πριν από τα 65 παραμένει σπάνια. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε επίμονη αλλαγή στη μνήμη, στη σκέψη ή στη συμπεριφορά πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στο στρες.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η αιτία θα είναι κάτι πολύ πιο συνηθισμένο και συχνά αντιμετωπίσιμο. Όταν όμως τα συμπτώματα επιμένουν ή επηρεάζουν την καθημερινότητα, η έγκαιρη αξιολόγηση μπορεί να κάνει τη διαφορά. Όχι μόνο επειδή αυξάνει τις πιθανότητες έγκαιρης διάγνωσης μιας νευρολογικής νόσου, αλλά και γιατί μπορεί να οδηγήσει στην ανακάλυψη μιας κατάστασης που θεραπεύεται αποτελεσματικά.