Η γιορτινή χαρά δεν είναι υποχρέωση και η σιωπή δεν είναι αποτυχία.
Κάθε χρόνο, σχεδόν την ίδια στιγμή, επανέρχεται ένα συναίσθημα που δύσκολα χωρά στο γιορτινό κάδρο: η μελαγχολία. Δεν εμφανίζεται πάντα ως λύπη. Συχνά είναι μια ήπια κόπωση, μια αίσθηση αποστασιοποίησης, ένα «βάρος» στο στήθος που δεν βρίσκει εύκολα λέξεις. Κι όμως, στις γιορτές αντιμετωπίζεται τουλάχιστον ως αστοχία. Σαν κάτι που πρέπει να κρυφτεί ή να διορθωθεί. Ιδίως για τους άνδρες, η παρουσία της μοιάζει άβολη όχι επειδή είναι σπάνια, αλλά επειδή δεν έχει θέση στο αφήγημα της επιτυχίας.
Οι γιορτές λειτουργούν ως μεγεθυντικός φακός. Συγκεντρώνουν προσδοκίες, σχέσεις, αναμνήσεις και συγκρίσεις σε μικρό χρονικό διάστημα. Η επανάληψη τελετουργιών, τα οικογενειακά τραπέζια, οι υποχρεωτικές συναντήσεις δεν αφήνουν πολλά περιθώρια αποστασιοποίησης. Ό,τι βρίσκεται σε εκκρεμότητα — σχέσεις που άλλαξαν, απώλειες, προσωπικά ερωτήματα — έρχεται στην επιφάνεια με μεγαλύτερη ένταση.
Σε αυτό το πλαίσιο, η μελαγχολία δεν μπορεί να θεωρηθεί κάτι παθολογικό. Αποτελεί αντίδραση στα ερεθίσματα που δέχεσαι. Βλέπεις για όλους μας, είτε θέλουμε να το παραδεχτούμε είτε όχι, η αλλαγή του χρόνου δεν είναι απλώς ημερολογιακή, αλλά λειτουργεί ως άτυπος απολογισμός. Τι πέρασε, τι έμεινε, τι δεν έγινε. Μάλιστα, πιο ήσυχα κυλά η εξωτερική ζωή — λιγότερη δουλειά, πιο ήπιοι ρυθμοί — τόσο πιο έντονα ακούγεται στα αφτιά σου ο εσωτερικός διάλογος.
Για πολλούς άνδρες, αυτή η συζήτηση με τον εαυτό τους είναι δύσκολη γιατί δεν έχουν εκπαιδευτεί να εκφράζονται. Η ανδρική κοινωνικοποίηση ευνοεί τη λειτουργικότητα και όχι την επεξεργασία. Το να «είσαι καλά», να ανταποκρίνεσαι, να μην επιβαρύνεις. Η μελαγχολία, αντίθετα, δεν ζητά λύση. Ζητά χρόνο. Αυτό το γεγονός την καθιστά απειλητική.
Σαν να μη φτάνουν όλα αυτά στο «κάδρο» μπαίνει, επίσης, ο φόβος της παρεξήγησης. Η γιορτινή περίοδος έχει έντονο κοινωνικό φορτίο που σηματοδοτείται τυπικά από χαρά και διάθεση για σύνδεση. Όταν ένας άνδρας αποσύρεται ή σιωπά, συχνά η στάση του ερμηνεύεται ως απόρριψη ή αδιαφορία. Έτσι, η σιωπή γίνεται στρατηγική άμυνας όχι επειδή λύνει κάτι, αλλά επειδή τον βοηθά να αποφεύγει τις εξηγήσεις.
Στην πραγματικότητα, η μελαγχολία των γιορτών δεν χρειάζεται διαχείριση με όρους υπέρβασης. Δεν είναι κάτι που «ξεπερνιέται» με δραστηριότητες ή θετική σκέψη. Συχνά υποχωρεί μόνη της, όταν αναγνωριστεί ως φυσικό επακόλουθο της μετάβασης. Όπως και η κούραση μετά από ένταση, έτσι και αυτή δηλώνει αλλαγή ρυθμού.
Το πρόβλημα δεν είναι το συναίσθημα, αλλά η ενοχή που το συνοδεύει. Η ιδέα ότι «δεν θα έπρεπε» να νιώθεις έτσι. Ότι κάτι δεν λειτουργεί σωστά. Αυτή η εσωτερική αντίσταση είναι που βαραίνει περισσότερο από το ίδιο το συναίσθημα. Όταν η μελαγχολία αντιμετωπίζεται ως αποτυχία, τότε πράγματι γίνεται φορτίο. Όταν, όμως, αντιμετωπιστεί ως ένδειξη επίγνωσης αποκτά διαφορετική σημασία. Δεν χρειάζεται να εκφραστεί δημόσια, ούτε να εξηγηθεί και κυρίως να κατασταλεί.
Χρειάζεται όμως προσοχή. Η μελαγχολία των γιορτών είναι συνήθως παροδική. Υπάρχουν, όμως, περιπτώσεις όπου αξίζει να αντιμετωπιστεί όχι ως κάτι μεμονωμένο, αλλά ως ένδειξη κάτι βαθύτερου. Πρέπει, για παράδειγμα, να προσέξεις όταν η διάθεση παραμένει χαμηλή για εβδομάδες, ανεξάρτητα από το πέρας των γιορτών και όταν συνοδεύεται από διαταραχές ύπνου ή έντονη κόπωση. Άλλο ένα σημείο που πρέπει να δεις είναι το κατά πόσο μειώνεται αισθητά το ενδιαφέρον για δραστηριότητες που μέχρι πρόσφατα είχαν σημασία ή εμφανίζεται έντονη ευερεθιστότητα ή παραίτηση, η οποία δυσκολεύει την καθημερινή λειτουργία
Σε αυτές τις περιπτώσεις, το ζητούμενο δεν είναι «να το αντέξεις» ούτε να το εξηγήσεις μόνος σου. Η επικοινωνία με γιατρό ή ειδικό ψυχικής υγείας δεν είναι ένδειξη αδυναμίας, αλλά πράξη ευθύνης, ακριβώς όπως θα συνέβαινε με οποιοδήποτε επίμονο σωματικό σύμπτωμα.
Για πολλούς άνδρες, το εμπόδιο δεν είναι η δυσπιστία απέναντι στην επιστήμη, αλλά η ιδέα ότι πρέπει πρώτα να εξαντλήσουν όλα τα περιθώρια σιωπής. Στην πράξη, όμως, η έγκαιρη συζήτηση συχνά αποφορτίζει το πρόβλημα αντί να το διογκώνει.
Οι γιορτές δεν αποτελούν μόνο αφορμή για να βγεις έξω και να παρτάρεις σαν να μην υπάρχει αύριο. Είναι και περίοδος συνειδητοποίησης. Για αυτό και η μελαγχολία που τις συνοδεύει δεν ακυρώνει τη σημασία τους. Αντίθετα την υπογραμμίζει.
